” ქვეყანა ტაძარი კი არაა, საცა კაცი უნდა ლოცულობდეს, არამედ სახელოსნოა, საცა უნდა ირჯებოდეს და მუშაკობდეს!” (ილია)

четверг, 27 апреля 2017 г.

ქრონოლოგიის შესწავლა ისტორიის გაკვეთილზე. (II ნაწილი)

ისტორიის გაკვეთილზე ქრონოლოგიის სწავლებისას მასწავლებელმა უნდა გააცნოს მოსწავლეებს, რომ ევროპელი ხალხები დროის ათვლას იწყებდნენ ქრისტეს შობიდან, მაგრამ ეს იყო მხოლოდ ქრისტიანული ერის დასაწყისი. მან უნდა გაააზრებინოს, რომ მსოფლიო ცივილიზაცია ქრისტეს შობამდეც არსებობდა და რომ ეს იყო დროის უდიდესი მონაკვეთი, რომელიც მდიდარია უძველესი ხალხების საინტერესო ისტორიებით. მოსწავლე უნდა მიხვდეს, რომ დროის ამ უდიდეს პერიოდს ეწოდა ქრისტეს შობამდე პერიოდი ანუ ჩვენს ერამდე წელთაღრიცხვა.  ქრისტეს შობიდან შემდეგს კი ჩვენი ერა ანუ ჩვენი წელთაღრიცხვა.
ქრონოლოგიის შესწავლისას მოწავლეებისათვის დროის ხაზის ახსნა ითვლება  ყველაზე გამართლებულად.  მასწავლებელმა ყურადღება უნდა გაამახვილოს იმაზე, რომ დროის ხაზი იყოფა ასწლეულებსა და ათასწლეულებზე.  მოსწავლეებს უნდა აუხსნას, რომ ასი წელი შეადგენს  ”ერთ საუკუნეს”,   ხოლო ათასი წელი  ”ათ საუკუნეს”.  რომ არსებობს ორი წელთაღრიცხვა - ”ძველი” და ”ახალი”.  აუხსნას - რა განსხვავებაა მათ შორის,  რა ქრონოლოგიურ ჩარჩოებს მოიცავს ისინი. როგორ ჩაიწერება თარიღები  ამა თუ იმ წელთაღრიცხვაში.
ბავშვებმა უნდა შენიშნონ, რომ ჩვენს ერამდე წელთააღრიცხვა დროის სიღრმეში ”იკარგება”. ასევე, უნდა იგრძნონ, რომ ჩვენს ერამდე თარიღები დიდი ნიშნულიდან მცირესკენ მოიწევენ, ჩვენი ერისა კი პირიქით, პატარადან დიდისკენ მიემართებიან.

არ არის რეკომენდირებული, რომ მასწავლებელმა ერთ გაკვეთილზე ბევრი დრო მოანდომოს დროის ხაზის ახსნას.  მან დრო უნდა მისცეს მოსწავლეებს რომ გაიაზრონ და დაიმახსოვრონ დროის უკუთვლის პროცესები.

სასარგებლოა,
1. მოსწავლეებს შევთავაზოთ, რვეულებში დახაზონ დროის ხაზი
2. ან გავაკეთოთ კედლის სქემა.



გამოყენებული ლიტ-რა: ისტორიის სწავლების მეთოდიკა. თბილისი 1999 წ. 
ავტორები:  სერგო  ვარდოსანიძე, ზოია  ჩიმაკაძე, ელგა  ცქიტიშვილი. 

четверг, 9 марта 2017 г.

ქრონოლოგიის შესწავლა ისტორიის გაკვეთილზე. (I ნაწილი)

ეს პროცესი მეტად მნიშვნელოვანია ისტორიის სწავლების დროს. ქრონოლოგიური თანმიმდევრობით თხრობის შესწავლა მოსწავლეს გამოუმუშავებს  ლოგიკური, დალაგებული მეტყველების უნარს.
ქრონოლოგია წარმოადგენს ისტორიის დამხმარე დისციპლინას, რომლის დანიშნულებაა:
1. მოვლენებისა და ფაქტების ზუსტი თარიღების დადგენა.
2. მოვლენებისა და ფაქტების თანმიმდევრული (თარიღების მიხედვით) ჩამოთვლა.
ქრონოლოგიის გარეშე შეუძლებელია ისტორიის შესწავლა, რადგან ქრონოლოგიური თანმიმდევრობის გარეშე ფაქტები მხოლოდ უწესრიგო გროვას წარმოადგენს. ერთმანეთთან თანმიმდევრობის გარეშე დაუკავშირებელი ფაქტები მთლიანობიდან ამოვარდნილი, შემთხვევითი და ქაოტური მოვლენებია.
თარიღების შესწავლისათვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება დაფას, ქრონოლოგიურ ან სინქრონულ ცხრილს, დროის ხაზს, საშინაო დავალებას და ა.შ. 
მასწავლებელი განსაკუთრებული გულმოდგინებით უნდა მოემზადოს ყოველი გაკვეთილისათვის. მან წინასწარ უნდა მოიფიქროს - გამოიყენებს თუ არა დაფას თარიღების ჩასაწერად? რომელ თარიღებზე გაამახვილებს ყურადღებას? რომელ რომელ ქრონოლოგიურ ან სინქრონულ ცხრილს გამოიყენებს? 
ზოგიერთ სახელმძღვანელოს თან ახლავს მოკლე ქრონოლოგიური ცხრილი. ის რეალურ მეთოდურ დახმარებას გაუწევს მასწავლებელს  მოსწავლეებისათვის აუცილებელად შესასწავლი თარიღების განსაზღვრაში. მას შეუძლია ყოველგვარი გადატვირთვის და გართულების გარეშე შეუდგინოს მოსწავლეებს აუცილებელი თარიღების სია, რომელიც ბავშვებმა უკვე მყარად და შეგნებულად უნდა შეისწავლონ.
მნიშვნელოვანია ამ პროცესში საშინაო დავალების კონკრეტიზაცია. კარგ შედეგს იძლევა მოსწავლეთა დამოუკიდებლი მუშაობა  ქრონოლოგიური ან სინქრონული ცხრილის შექმნაზე, ეპოქის ქრონოლოგიური ჩარჩოს განსაზღვრაზე,  ეპოქისათვის დამახასიათებელი ნიშან-თვისესების, ფაქტებისა და ცნებების განსაზღვრაზე. 
ასევე, მნიშვნელოვანია თარიღების დამახსოვრებისათვის ყურადღების მობილიზება, რისთვისაც მასწავლებელმა უნდა ურჩიოს მოსწავლეებს სპეციალური თარიღების რვეულის შექმნა.  
ყველაზე მეტად გამართლებულია  ბარათებთან მუშაობა და ტესტირების ჩატარება.
პრაქტიკული ცოდნის გაკვეთილებზე ქრონოლოგიის დამახსოვრების სტიმულს წარმოადგენს არასტანდარტული გაკვეთილები, რომლებიც მოსწავლეებისაგან მოითხოვს სისწრაფერს, საზრიანობას, მოხერხებულობას. მაგალითად:

  1. კონფერენციები  
  2. სემინარები 
  3. დიალოგები 
  4. შემოქმედებითი გაკვეთილები
  5. კონკურსი-გაკვეთილები 
  6. შეჯიბრი-გაკვეთილები 
  7. საქმიანი თამაშების გაკვეთილები 
  8. და ა.შ. 
თარიღებთან მუშაობისას უნდა გავითვალისწინოთ ასაკობრივი თავისებურება. მაგ: დაბალი კლასის (5-6) მოსწავლეებისათვის რეკომენდებულია მხოლოდ მინიმალური თარიღების დამახსოვრება. მაგ: ერთ გაკვეთილში მხოლოდ ერთი ან ორი თარიღი. 




ქრონოლოგიური და  სინქრონული ცხრილის ნიმუშები 

დანართი №1.  ქრონოლოგიური ცხრილი

ქრონოლოგიური  თანმიმდევრობით დაალაგეთ   დავით აღმაშენებლის ცხოვრება და მოღვაწეობა


თარიღი
მნიშვნელოვანი მოვლენა
1.

1089წ.
გამეფება
2.

1097წ.
თურქ-სელჩუკთათვის ხარკის მიცემის შეწყვეტა
3.

1103 წ.
რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება
4.

1104 წ.
ერწუხის ბრძოლა
5.

1106 წ.
გელათის აკადემიის დაარსება
6.

1110 წ.
სამშვილდის შემოერთება
7.

1115 წ.
რუსთავის შემოერთება
8.

1117 წ.
გიშის აღება
9.

1118 წ.
1.      ლორეს შემოერთება
2.      ყივჩაღთა ჩამოსახლება
10.

1121წ.
დიდგორის ბრძოლა
11.

1122წ.
თბილისის შემოერთება
12.

1123 წ.
დმანისის შემოერთება
13.

1124 წ.
1.      ანისის შემოერთება
2.      შირვანის შემოერთება
14.

1125წ.
დავითის გარდაცვალება.


დანართი №2. სინქრონული ცხრილი 

 ქრონოლოგიური  თანმიმდევრობით დაალაგეთ   სხვადასხვა ქვეყნის ბურჟუაზიული რევოლუციები


თარიღი
ბურჟუაზიული რევოლუცია
1.

1568-1648
ნიდერლანდების ბურჟუაზიული რევოლუცია
2.

1640-1642 წწ.
ინგლისის ბურჟუაზიული რევოლუცია
3.

1789-1792 წწ.
საფრანგეთის ბურჟუაზიული რევოლუცია
4.

1848-1849 წწ.
სლოვაკეთის ბურჟუაზიულ-დემოკრატიული რევოლუცია
5.

1906-1908 წწ.
ოსმალეთის ბურჟუაზიული რევოლუცია
(ახალგაზრდა თურქების რევოლუცია)
6.

1911-1913 წწ.
სინხაის რევოლუცია ჩინეთში
7.

1917წ.  თებერვალი
რუსეთის ბურჟუაზიული რევოლუცია



გამოყენებული ლიტ-რა: ისტორიის სწავლების მეთოდიკა. თბილისი 1999 წ. 
ავტორები:  სერგო  ვარდოსანიძე, ზოია  ჩიმაკაძე, ელგა  ცქიტიშვილი. 

суббота, 4 марта 2017 г.

დაფა, როგორც რესურსი ისტორიის გაკვეთილზე

საკლასო დაფა შედის ისტორიის გაკვეთილის აღჭურვილობაში (რესურსებში). ის თითქმის შეუცვლელი დამხმარე საშუალებაა ისტორიის მასწავლებლისთვის თითოეულ გაკვეთილზე.
პირველ რიგში, საჭიროა, მასწავლებელმა გაიაზროს:
- როგორ გამოიყენოს საკლასო დაფა, რაც შეიძლება რაციონალურად?
- როგორ გადაანაწილოს მასზე დასამახსოვრებლად აუცილებელი მასალა, რაც შეიძლება უკეთესად და კომპოზიციურად?
გაკვეთილის მსვლელობის დროს, დაფაზე შეიძლება ჩაიწეროს თარიღები, სახელები, დასახელებები, გეოგრაფიული პუნქტები და ა.შ. ასევე, საშინაო დავალება გაკვეთილის ბოლო მომენტში.
ზოგჯერ დაფა დაკავებულია რეპროდუქციით, ცხრილებით, სქემებით. ასეთ დროს მასწავლებელმა წინასწარ უნდა გაითვალისწინოს სუფთა მინდორის ისეთი განაწილება, რომ ჩანაწერები და საილუსტრაციო მასალა ხელს კი არ უშლიდეს ერთმანეთს, არამედ ავსებდეს ერთი მეორეს. 
საერთოდ, დაფაზე ჩანაწერები  გამოიყენება მეტი თვალსაჩინოების,  სიცხადის, ცოდნის უკეთესი განმტკიცებისათვის.


გამოყენებული ლიტ-რა: ისტორიის სწავლების მეთოდიკა. თბილისი 1999 წ. 
ავტორები:  სერგო  ვარდოსანიძე, ზოია  ჩიმაკაძე, ელგა  ცქიტიშვილი. 

пятница, 3 марта 2017 г.

ტექსტზე მუშაობის ხერხები ისტორიის გაკვეთილზე

ტექსტზე (წიგნზე) მუშაობის ხერხები მრავალგვარია. მისი გამოყენება შეიძლება არა მხოლოდ ისტორიის გაკვეთილზე. მაგ:
1. გეგმის შედგენა (მარტივი გეგმა, გაშლილი გეგმა)
2. თეზისების შედგენა (უფროს კლასებში)
3. დაკონსპექტება (უფროს კლასებში)
4. ტექსტის წაკითხვა, კითხვებზე პასუხი.
5. ტექსტში ფაქტებისა და მოსაზრებების პოვნა
6. ტექსტში დასკვნის პოვნა
7. ტექსტში ცნებებისა და ტერმინების პოვნა
8. სიტყვის მნიშვნელობის ახსნა
9. ქრონოლოგიურო ცხრილის შედგენა
10. ტექსტში სპეციალურად დაშვებული შეცდომის პოვნა
11. ქვეყნის დახასიათება სხვადასხვა ასპექტით (ეკონომიკური, კულტურული, პოლიტიკური და სხვ.)
12. ფაქტების, მოვლენების, პიროვნებების შედარება
13. ისტორიული პირის დახასიათება
14. ისტორიული პირის ან მოვლენის შეფასება
15. ტესტის შედგენა
16. ვარაუდების გამოთქმა
17. ”შნესკა” (შეწყობილ ნიშანთა სისტემა)
18. კითხვების დასმის პროცედურა (ჯგუფური მუშაობა)
19. ორმხრივ ჩანაწერთა დღიური
20. მკითხველის რეაქცია და სხვ.

ისტორიის სწავლების წესები და მეთოდიკა

ისტორიის სწავლების ძირითადი საფუძველი მასწავლებლისა და მოსწავლის ურთიერთობაში მდგომარეობს. მათ უნდა ესმოდეთ ერთმანეთის.  ეს წარმატებისათვის ერთ-ერთი აუცილებელი პირობაა.
თავის მხრივ, მასწავლებელმა კარგად უნდა შეისწავლოს სწავლების წესები და მეთოდები, რომ დაეხმაროს მოსწავლეს - გაუადვილოს ისტორიის შესწავლა.
სწავლების მეთოდები უკარნახებს მასწავლებელს, თუ როგორ განახორციელოს ესა თუ ის პროცესი. მეთოდების გამოყენება მთლიანად მასწავლებელზეა  დამოკიდებული.  ასევე, მეთოდების გამოყენება დამოკიდებულია გაკვეთილის თემაზე,  კლასის განსწავლულობის ხარისხზე, ასაკობრივ თავისებურებებზე და სხვა ნიშან-თვისებაზე.
თითოეული მასწავლებელი თანდათანობით აგროვებს გამოცდილებას, გამოიმუშავებს საკუთარი, ინდივიდუალური სწავლების ხერხებს. პრაქტიკული მუშაობის პროცესში ის თავისუფლად იყენებს ამ ხერხებს და მეთოდებს - ზოგჯერ იმეორებს, ზოგჯერ სახეს უცვლის, მაგრამ აუცილებლად ითვალისწინებს კონკრეტულ სიტუაციას.
ისტორიის გაკვეთილზე შესაძლებელია სწავლების ყველა მეთოდების გამოყენება,  რომელსაც ითვალისწინებს თანამედროვე მეცნიერება, თუმცა შეუძლებელია ყველა მეთოდის ერთ გაკვეთილზე გამოყენება.
ისტორიის სწავლების თანამედროვე მეთოდიკაში მიღებულია ხუთი მეთოდი: 
1. ზეპირსიტყვიერი
2. თვალსაჩინოების
3. პრაქტიკული
4. წიგნზე მუშაობის
5. ვიდეომეთოდი.  


თითოეული მეთოდი გამოიხატება სხვადასხვა ხერხითა და საშუალებით. მაგ:

მეთოდები

მეთოდის გამოხატვის ხერხები და საშუალებები
ზეპირსიტყვიერი

თხრობა, ლექცია, საუბარი, დისკუსია, დისპუტი, ახსნა-განმარტება, ინფორმაცია, ინსტრუქცია....

თვალსაჩინოების

ილუსტრაცია, დემონსტრაცია, ჩვენება, გადასინჯვა, მოსწავლეთა დაკვირვება....

პრაქტიკული

ვარჯიში, ცოდნის შემოწმება, კონტროლი მოსწავლეთა გამოსვლებზე, მოხსენების რეფერატების, გამოსვლების დაწერა, შემოქმედებითი თამაშები...

წიგნზე მუშაობის

კითხვა, კონსპექტი, ამონაწერები, შენიშვნების შედგენა, ციტირება, თეზისების დაწერა, გეგმების, სქემების, ქრონოლოგიური ცხრილების შედგენა, ისტორიულ მოღვაწეთა დახასიათება....
ვიდეომეთოდი

მუშაობა ”ელექტრონულ მასწავლებელთან” , კომპიუტერისა და სხვა სასწავლო-ელექტრონული ხელსაწყოების გამოყენება...


აქვე განვმარტოთ, რომ სწავლების ხერხი მეთოდების შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენს. ის მეთოდის ელემენტია, რომელიც კონკრეტულ სიტუაციაში გამოიყენება. მაგ: ვიდეომეთოდი, ხერხი - კომპიუტერი გამოყენება და ა.შ.
სწავლების არცერთი წესი და მეთოდი არ არის უნივერსალური. მათი მრავალფეროვნების დანიშნულებაა სასაწვლო პროცესის მოსწავლეთა მიერ ცოდნის მაქსიმალური ათვისებისაკენ  წარმართვა. წესებისა და მეთოდების შერჩევა მთლიანად დამოკიდებულია მასწავლებლის კვალიფიკაციაზე,  ოსტატებაზე,  ცოდნასა და პირად  თვისებებზე. აგრეთვე, მოსწავლეთა აქტიურობაზე, მათ ნაკითხობასა და დაინტერესებაზე.


გამოყენებული ლიტ-რა: ისტორიის სწავლების მეთოდიკა. თბილისი 1999 წ. 
ავტორები:  სერგო  ვარდოსანიძე, ზოია  ჩიმაკაძე, ელგა  ცქიტიშვილი. 




вторник, 23 августа 2016 г.

სამხრეთ კავკასიის ისტორიული ძეგლები

სამხრეთ კავკასიის ისტორიული ძეგლები  ეს არის ელექტრონული კატალოგი, რომელსაც კარგად გამოიყენებს სწავლების პროცესში ფილოლოგი ან ისტორიკოსი.  საიტზე მოცემულია ასობით  ძეგლი ჩვენი მეზობელი ქვეყნების ტერიტორიაზე და კატეგორიზებულია არქიტექტურული სტილის, გეოგრაფიული მდებარეობის, მხარეების, აგების პერიოდების მიხედვით. დალაგებულია ანბანზე,  მოცემულია თითოეული მათგანის გეგმა-ნახაზი, ელექტრონული წიგნი. მოკლედ,  ძალიან კარგი გვერდია. მინდოდა მადლობა მეთქვა ამ გვერდის შემქმნელებისთვის. საშვილიშვილო საქმე გაუკეთებიათ. თუმცა კომენტარისათვის ადგილი ვერსად ვნახე. კარგად გამოიყენებენ ამ გვერდს ასევე,  ხელოვნების მასწ-ები. ასეთი კარგი საქმეები გვაქვს საკეთებელი ათასობით. ჩვენ კი, სამწუხაროდ,...... (აღარ ვიტყვი)